Isa Power Recovery – Eetstoornis Herstel&Hoop
Eetstoornis&trauma: waarom eetgedrag vaak een overlevingsstrategie is – Anne Marsman 13 juni 2025
Bron: https://youtu.be/rB1aNKJHRok?si=KVI1JtshPCTz6ISl
Anne Marsman:
Veel uit mijn werk komt voort met waar ik zelf mee worstelde, mijn eigen zoektocht. Hoe kan ik begrijpen wat er echt aan de hand is?
De laatste 10 jaar ben ik pas met trauma bezig. Daarvoor was ik alleen bezig met eetstoornis. Zelf was ik 13 toen bij mij een eetstoornis ontwikkelde. Wat trauma in brede zin was ontdekte ik later. Wat zit er onder eetstoornis? Waar komt iets vandaan, waar zit de verwonding, wat heb je er omheen gebouwd om daar mee om te gaan? Als we dit beter begrijpen doet dit zo veel! En als we het gesprek hierover open kunnen aangaan.
Trauma betekent verwonding. Zelf vond ik dit helpend om dit helder te hebben. Het kan ook een psychisch-emotionele wond zijn. Er zijn héél veel verschillende verwondingen. Trauma betekent 100.000 dingen. Voor ieder mens weer iets anders. Het geeft aan: er is iets wat pijn doet, wat last geeft, wat een beperking geeft. Dit is heel individueel.
Ik geloof enorm in de kracht van kennis. Als je jezelf en de ander beter begrijpt, dat doet al zoveel om meer compassie te kunnen hebben voor waar je zelf mee worstelt of waar een ander mee worstelt. Het geeft inzicht in wat er nu eigenlijk echt gebeurt.
Voor veel mensen gaat trauma over dingen die onvoorspelbaar, ongrijpbaar, verwarrend zijn, waar je geen grip op hebt. Als er met jezelf van alles aan de hand is, als je van alles voelt en denkt, en je begrijpt het niet, dan geeft dat nog meer verwarring en chaos. Als je dingen begrijpt wat er gebeurt in je innerlijk, inzicht krijgt in wat er in je brein gebeurt, haal je al een heel stuk verwarring weg, vaak verminder je hiermee zelfveroordeling en schaamte. Ook schuldgevoelens. Kennis geeft handvatten. Je leert kijken naar Wat Werk Wel voor mij?
Trauma gaat over een heleboel dingen die je in je leven hebt meegemaakt. Voor mij zijn het veel ervaringen geweest uit mijn jeugd, en ook uit mijn latere leven die voor mij traumatiserend waren. Ik kan moeilijk boos worden. Liet veel over mijn grenzen gaan. Ging dingen uit de weg, vermeed dingen.
Trauma zit ook op hoe de relatie is met mijn lichaam. Als ik weerstand heb om te voelen, mijn lijf niet kan ervaren, geen prettige dingen ermee kan associëren, dan kan ik moeilijk mensen dichtbij ervaren. Ik ben een alert persoon, voel snel aan hoe mensen zijn, ben in de basis wantrouwend naar mensen, moet op mijn hoede zijn. Ga er niet van uit dat een ander mij kan dragen. Ik ben liever alleen, en geneigd dingen zelf te doen. Kan moeilijk ontspannen. Ontspanning is onveilig. In vertraging ga ik dingen voelen, die zijn te heftig. Dit staat de relatie met mijn man in de weg. Nabijheid is onveilig. Tegelijk voel ik hier verdriet over. Mensen kan ik moeilijk vertrouwen, dit vind ik moeilijk. Ik kan me heel goed staande houden in de buitenwereld, maar ik vind het moeilijk klein te zijn, kwetsbaar bij anderen. Ik kan er niet op vertrouwen dat een ander blijft. Ik heb twee versies, de één kan ik laten zien, de andere versie van mezelf kan ik alleen bij mensen laten zien die ik heb leren vertrouwen, die echt blijven, die als ik uitreik, er ook zijn.
Trauma kan ontstaan door dingen die gebeurden die niet hadden mogen gebeuren – een ongeluk, oorlog, misbruik. Het gaat ook over dingen die er hadden moeten zijn maar juist ontbraken – steun, aandacht, zorg en veiligheid die ontbraken toen je het nodig had. In het ontbreken van iets kan iemand beschadigd raken. Dit kan enorm veel doen in hoe je naar jezelf kijkt, je zelfbeeld. Het vertrouwen in jezelf en de ander. Het doet veel in: hoe draag je emoties, kun je die dragen? Dit moet je leren door de mensen om je heen, je ouders. Zo leer je reguleren. Ontbreekt dit, dan leer je niet goed op een goede manier emoties reguleren. Je krijgt dan vaak ontregeling of spanning in een systeem, disregulatie die onprettig is om te ervaren. In de basis willen we als mensen geen onprettige dingen ervaren en zijn we altijd op zoek naar herstel van balans. Zitten er heel moeilijke dingen in ons systeem, dan proberen we dat weg te maken, te dempen, niet te voelen, te vermijden enz. In essentie is dit een goed idee en werkt dat in zeker opzicht, maar hieruit komen wel vaak de eerste klachten naar voren. Die kunnen psychisch van aard zijn, somberheid, angst, prikkelbaarheid, perfectionisme, verslaving. Of fysiek: trauma gaat over spanning en stress. Te veel spanning en stress doet iets met ons lijf. Al onze organen kunnen verstoord worden. Allerlei buikklachten, blaasklachten, pijnklachten, spanning in spieren, verkramping, verstijving. Huidaandoeningen. Het hele lichaam kan verstoord raken door langdurige chronische stress, een zenuwstelsel wat altijd ‘aan’ staat.
Vermoeidheid, burnout, Long-Covid, fibromyalgie, chronische pijn, hernia, darmaandoeningen, migraine, astma, hartproblemen, kanker enz. Dit is zo breed. Natuurlijk zijn er meer factoren die mee kunnen spelen, maar in 60-80% van de gevallen is stress de oorzaak. Stress die je misschien niet eens opmerkte. Je wist niet beter.
Toen ik zelf in behandeling ging voor een eetstoornis lag de focus op allerlei gedragingen die daarbij hoorden. Het ging heel erg om: wat is het eetpatroon, hoe compenseer je, braak je, beweeg je, hoe is je gewicht, hoe zijn je gedachten over je gewicht en je lijf? De behandeling ging alleen daarover. Voor toen voelde dat passend en logisch. Mijn hele leven bestond uit hiermee bezig zijn. Maar gaandeweg ervoer ik: dit is het niet wezenlijk. Ik kom niet dieper. Het is een oppervlakkige laag waarmee ik behandeld word.
Toen ik jaren later weer vastliep, ging ik nadenken: wat gebeurt er nu? Ik zag in: ik heb geen eetstoornis, ik heb een verstoring. De stoornis is een reactie op een verstoring. Wat ik ervaar is onveiligheid, is spanning in feite. Een stoornis is een gevolg, maar tegelijk ook een oplossing voor de verstoring die er was. Wat heeft mijn systeem nodig om dát rustig te krijgen? En hoe kan ik begrijpen wat alle eetgestoorde dingen die ik doe voor functie hebben? Hoe helpt het mij, heeft het mij geholpen, soms op een heel paradoxale manier omdat het ook heel beschadigend kan zijn – hoe heeft het mij geholpen om met die verstoring om te gaan?
Die eetstoornis staat niet op zichzelf. Het heeft alles te maken met de rest van mijn leven. Met alle dingen die er zijn gebeurd. Met wie ik ben. Als ik het alleen maar zie als een probleem wat weg moet, wat schadelijk en verkeerd is en wat ik moet weg zien te werken en waar ik tegen vecht, ga ik volledig voorbij aan de oplossing die het in essentie is voor een heel ander probleem. En dat andere probleem, dan komen we bij trauma: hoe ben ik verwond in mijn leven, wat is er gebeurd, wat heb ik niet kunnen verwerken. En hoe heeft dat voor mij opgelost? Toen ging ik er zo naar kijken, het niet eerst weg willen hebben, maar eerst te kijken, hoe heeft het mij geholpen? En hoe kan ik er zo naar kijken dat ik er ook dankbaar voor ben omdát het mij heeft geholpen?
Wat is het belangrijkste in traumaverwerking? Beseffen dat dit niet twee verschillende dingen zijn. En dat geldt voor heel veel klachten en aandoeningen in de GGZ. We denken erover dat het vele verschillende dingen zijn. Dit is het stukje autisme, dat depressie en dat het stukje eetstoornis. Daar gaan we al de mist in. Wat we moeten begrijpen, is dat al die dingen met elkaar te maken hebben. Het kunnen uitingsvormen, gevolgen, soms overlevingsmechanismes zijn. De voedingsbodem die eraan ten grondslag ligt, zijn alle ervaringen die je in je leven hebt opgedaan. Het is niet helpend om het allemaal zo los te snijden van elkaar, maar te kijken naar het hele plaatje, de samenhang van alle ervaringen in je leven en al je klachten die je ervaart. Hoe kunnen we die eetstoornis daarin plaatsen?
Wat is de functie ervan?
Het kan heel veel functies hebben: controle over je leven willen hebben, vanuit een pijndeel wat ooit beschadigd is in basisvertrouwen. Controle geeft veiligheid.
Het kan gaan over te veel voelen en niet weten wat je ermee moet. Als je jezelf waanzinnig uitput, is dat in ieder geval rustig.
Je kunt zo een hekel hebben aan je lichaam, dat je het wilt straffen, pijn wil doen, je ertegen wil verzetten. Ooit heb je iets pijnlijks meegemaakt. Dit wil je niet meer voelen. De herinnering zit in je lijf. Het mechanisme beschermt je in wezen.
Het kan gaan over: ik zet het jou betaald. Iemand anders heeft het mij aangedaan, ik heb geen andere manier om dit te uiten dan om mezelf pijn te doen. Een omgekeerd mechanisme: ik doe mezelf pijn, maar eigenlijk doe ik jou pijn.
Het kan een verzet zijn: ik verzet me tegen de wereld, tegen alles wat iedereen van me wil. Ik bepaal wat ik wel in mijn mond stop en wat niet, wat ik er weer uit gooi, hoeveel ik beweeg, wat ik beweeg.
Dat kan zo’n intense behoefte zijn en kan op een extreme manier worden uitgeleefd.
Wat enorm belangrijk is te beseffen: hoe extremer de ontregeling, hoe groter de wanhoop vanbinnen, of de ontreddering vanbinnen, de angst vanbinnen, of wat er dan ook leeft. Hoe groter dit is, hoe extremer het gedrag wat nodig is om dit rustig te houden. Als mensen heel extreme dingen doen of heel destructief zijn naar zichzelf, vertelt dat je dus vooral heel veel over hoe groot die pijn is, die angst of wanhoop. Er worden vaak allerlei diagnoses gegeven, maar veel belangrijker is: waar gaat dit over? Dwang, dingen willen controleren gaat over: de wereld is onvoorspelbaar. Ik ervaar geen controle en grip. Dit probeer ik wel te vinden. Dit kan bestaan uit dingen gaan tellen, organiseren, opruimen, dingen moeten aanraken, allerlei ritueeltjes gaan verzinnen. Dat gaat uiteindelijk over proberen het voorspelbaar te maken, ergens controle over te voelen. Vaak niet zo bewust, in eerste plaats voelt dit misschien niet zo. Maar ons systeem is heel slim in dingen bedenken, in je ergens aan vasthouden en in het zoeken waar ervaar ik het wel.
Wat ik helpend vind op momenten die moeilijk zijn, als ik waanzinnig worstel, in gedrag terugval, is om te realiseren hoe waanzinnig veel overlevingskracht er eigenlijk achter zit. En ik juist in die momenten dat ik zo wanhopig vastklamp, zo vastzit, zo gek aan het doen ben zoals het soms kan voelen, realiseer hoe veel kracht in mijn systeem zit, dat er zo waanzinnig veel kracht zit om te willen leven. Het gaat om kracht, niet over kwetsbaarheid. Heel veel dingen die we onszelf aandoen, vergen enorm veel kracht, die wel verkeerd gericht is, maar anders gericht mag worden. Maar ik bezit onwijs veel kracht.